عوامل تعیین کننده نرخ ارز در ایران

021 - 8501
صرافی گاندی

عوامل تعیین کننده نرخ ارز در ایران

عوامل تعیین کننده نرخ ارز در ایران

در اقتصاد ایران پنج عامل اصلی تعیین کننده نرخ ارز هستند این پنج مورد عبارتند از تورم، ذخایر ارزی بانک مرکزی، نرخ بازدهی سرمایه‌های جایگزین، انتظارات و درآمدهای نفتی. به عقیده کارشناسان تعیین نرخ ارز باید شبیه به قیمت‌ گذاری سایر موارد در اقتصاد انجام پذیرد در حالیکه رویکرد بانک مرکزی در قبال موضوع نرخ ارز، تحت‌ تاثیر عوامل سیاسی بوده است.


تاثیر تورم و نفت در تعیین نرخ ارز

بررسی‌‌های کارشناسان اقتصادی ثابت کرده است در اقتصاد کشور ما در میان پنج عاملی که نام برده شد، تورم و نفت، بیشترین تاثیر را در تعیین نرخ ارز دارند. در ساختار اقتصادی این گونه بیان شده است که نرخ ارز به عنوان متغیر کلیدی هر اقتصادی، باید در تعامل با بخش‌ واقعی و پولی اقتصاد تعیین تکلیف گردد.

همانطور که بیان شد عوامل موثر بر نرخ ارز پنج مورد هستند که بعضی از این عوامل تاثیرات کوتاه مدت بر نرخ ارز دارند و برخی دیگر تاثیرات بلند مدت. برای مثال در عامل تورم، تفاوت دو نرخ تورم داخلی و خارجی اثری مستقیم و بلند مدت دارد که به معنای افزایش نرخ ارز است و عامل نفتی که به معنای افزایش ورود و ذخیره ارز است با عملکردی معکوس در کوتاه‌مدت، نرخ ارز را ثابت نگه می‌دارد.

بنابراین در شرایطی که درآمدهای نفتی کاهش می‌یابد، فشار تورمی تشدید گردیده و منابع و ذخایر ارزی نیز کاهش می‌یابد، که این عامل باعث جهش نرخ ارز می‌گردد. این رخداد که در این سال‌ها و بعد از سال ۱۳۹۰رخ داده است و باعث ظهور تورم چندین ساله در کشور گردیده است، منجر به افزایش نرخ حواله ارزی با جهشی بالا شده است.

تاثیر واردات بر تعیین نرخ ارز

بسیاری از صاحبنظران بر این باور استوارند که عملکرد بانک مرکزی طی سال‌های گذشته باعث وابستگی شدید اقتصاد کشور به واردات و به طبع آن از بین بردن قدرت رقابتی کالاهای داخلی در برابر نمونه‌های خارجی و افزایش جهشی نرخ ارز گردیده است. برای نمونه، نرخ دلار در سال ۱۳۸۷ در کشور در حدود ۸۰۰ تومان بود و نرخ تورم بر اساس آمارهای بانک مرکزی عددی نزدیک به ۴/۲۵ درصد تعیین گردید، این در حالیست که در همان زمان نرخ تورم کشور آمریکا ۹/۳ درصد بوده است. یعنی قیمت یک کالای ایرانی در داخل کشور به طور میانگین ۲۵ درصد و قیمت کالای امریکایی حدود ۴ درصد باید گران شود.

در این مثال فرض کنید اگر قیمت دلار در ابتدا و انتهای سال ثابت باشد قیمت جنس تولیدی کشور آمریکا ۰۴/۱ می‌شود به عبارتی ۸۳۲ تومان (نرخ دلار در سال ۸۷ ) و با احتساب تورم ۲۵ درصدی داخلی قیمت کالا ایرانی از ۸۰۰ تومان به ۱۰۰۰ تومان می‌رسد. با احتساب این موارد اگر بانک مرکزی نرخ دلار را به صورت اسمی ثابت نگه دارد، توان رقابتی و صادرات کالای تولید داخل نسبت به نمونه خارجی به شدت کاهش پیدا کرده و کشور ناچار به وابستگی وارداتی روز افزون می‌گردد.